Trong những tháng mùa thu và mùa đông, một số người mắc phải các triệu chứng của bệnh trầm cảm, trong đó có thể xuất hiện từ từ hay đột ngột.
Những triệu chứng này thường tiêu tan khi mùa xuân đến và thuyên giảm qua những tháng mùa hè. Với một số người, đây là một dấu hiệu cho thấy rằng họ mắc rối loạn cảm xúc theo mùa (RLCXTM).

Triệu chứng
Các triệu chứng thường xuất hiện trong những tháng lạnh hơn của mùa thu và mùa đông, khi có sự tiếp xúc ít hơn với ánh sáng mặt trời vào ban ngày. Các triệu chứng trầm cảm có thể từ nhẹ đến trung bình, nhưng chúng có thể trở nên nghiêm trọng. Những người làm việc nhiều giờ trong các tòa nhà văn phòng với ít cửa sổ có thể trải nghiệm các triệu chứng quanh năm, và một số cá nhân có thể nhận thấy những thay đổi về tâm trạng trong giai đoạn thời tiết âm u kéo dài.
Các triệu chứng có thể bao gồm, nhưng không bị giới hạn trong số sau đây:
– Mệt mỏi.
– Mất sự quan tâm thích thú với các hoạt động thường ngày.
– Thu mình với đời sống xã hội, tập thể.
– Thèm ăn các loại thực phẩm có hàm lượng carbohydrates cao.
– Tăng cân.

Những cá nhân mắc chứng RLCXTM có thể không biểu hiện mọi triệu chứng trên. Chẳng hạn mức năng lượng có thể bình thường trong khi sự thèm muốn các thức ăn giàu carbohydrates lại rất mãnh liệt. Đôi khi một triệu chứng có thể trái ngược so với lệ thường, chẳng hạn như sút cân đối lập với sự tăng cân. Ở một số ít trường hợp, sự tái phát hằng năm xảy ra vào mùa hè thay vì mùa thu hay mùa đông, có thể nằm ở sự phản ứng với nhiệt độ và độ ẩm cao. Trong thời kỳ này, chứng trầm cảm thường được đặc trưng bởi sự mất ngủ, giảm cảm giác thèm ăn, sút cân và bối rối hay lo âu.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Có thể có vài ngày bạn cảm thấy buồn bã, đó là điều bình thường. Nhưng nếu bạn cảm thấy buồn bã trong suốt nhiều ngày trong một giai đoạn và bạn không có động lực thực hiện các hoạt động bạn thường hứng thú, hãy đến gặp bác sĩ. Điều này còn đặc biệt quan trọng nếu chu kì thức ngủ và khẩu vị của bạn thay đổi, bạn dùng rượu để giải tỏa và thư giãn, hoặc nếu bạn cảm thấy vô vọng và nghĩ đến cái chết.

Nguyên nhân gây ra bệnh rối loạn cảm xúc theo mùa
Nguyên nhân gây nên rối loạn cảm xúc theo mùa vẫn chưa được biết rõ. Một số yếu tố sau đây có thể có vai trò gây nên bệnh:
– Đồng hồ sinh học của mỗi người: Vào mùa thu và mùa đông, lượng ánh sáng mặt trời giảm có thể làm khởi phát SAD mùa đông. Sự giảm lượng ánh sáng mặt trời này có thể làm rối loạn đồng hồ sinh học của bạn và dẫn đến trầm cảm.
– Nồng độ serotonin: Serotonin là một chất dẫn truyền thần kinh ở não. Khi serotonin giảm, tâm trạng của bệnh nhân sẽ bị ảnh hưởng, và điều này đóng một vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh SAD. Giảm lượng ánh sáng mặt trời có thể gây nên giảm serotonin và làm khởi phát cơn trầm cảm.
– Nồng độ melatonin: Thay đổi mùa có thể làm rối loạn sự cân bằng của chất melanin trong cơ thể. Melanin là chất có vai trò trong chu trình thức ngủ cũng như trong cảm xúc của con người.

Biến chứng của bệnh rối loạn cảm xúc theo mùa
Khi có triệu chứng của rối loạn cảm xúc theo mùa, bạn cần phải đặc biệt chú ý vì bệnh có thể trở nặng và dẫn đến nhiều vấn đề hệ trọng nếu không được điều trị kịp thời. Các biến chứng có thể xảy ra là:
– Sống thu rút khỏi xã hội, gặp vấn đề ở trường học hoặc công việc
– Lạm dụng chất
– Những rối loạn tâm thần khác như lo âu, rối loạn ăn uống
– Suy nghĩ về hoặc hành vi tự tử.
Điều trị có thể giúp ngăn ngừa các biến chứng, đặc biệt nếu SAD được chẩn đoán và điều trị trước khi các triệu chứng trở nặng.

Các phương pháp điều trị bệnh rối loạn cảm xúc theo mùa
– Chẩn đoán
Dù được đánh giá kĩ lưỡng, đôi khi bác sĩ hoặc chuyên gia tâm thần vẫn gặp khó khăn trong chẩn đoán rối loạn cảm xúc theo mùa vì những dạng trầm cảm hoặc bệnh tâm thần khác cũng có các triệu chứng tương tự.
Để giúp chẩn đoán SAD, bác sĩ hoặc chuyên gia tâm thần có thể thực hiện các bước kiểm tra đánh giá sau:

+ Khám lâm sàng: Bác sĩ có thể thực hiện các thao tác khám và thăm hỏi sâu về tình trạng sức khỏe. Trong vài trường hợp, trầm cảm có thể liên quan đến những vấn đề sức khỏe thực thể tiềm ẩn.
+ Các xét nghiệm: Ví dụ, bác sĩ có thể thực hiện xét nghiệm công thức máu hoặc xét nghiệm chức năng tuyến giáp để đảm bảo không có bệnh tuyến giáp.
+ Đánh giá tâm thần: Để kiểm tra các triệu chứng trầm cảm, bác sĩ hoặc chuyên gia tâm thần sẽ hỏi về các triệu chứng, suy nghĩ, cảm giác và hành vi theo chu kì. Bạn có thể trả lời các câu hỏi này bằng cách điền vào bảng câu hỏi.
+ DSM-5: Chuyên gia tâm thần có thể dùng các tiêu chuẩn chẩn đoán các cơn trầm cảm theo mùa được liệt kê trong hướng dẫn DSM-5 của Hội Tâm thần học Hoa Kỳ.
– Điều trị
Để điều trị rối loạn cảm xúc theo mùa có thể cần đến trị liệu ánh sáng, thuốc và tâm lý trị liệu. Nếu bạn bị rối loạn lưỡng cực, hãy nói với bác sĩ – điều này rất quan trọng trong việc cho chỉ định trị liệu bằng ánh sáng hoặc thuốc chống trầm cảm. Cả hai phương pháp điều trị này đều có nguy cơ làm khởi phát cơn hưng cảm.

1, Trị liệu ánh sáng
Trong phương pháp trị liệu ánh sáng, bệnh nhân ngồi cách một vài mét từ một hộp đèn đặc biệt để bệnh nhân được phơi với ánh sáng trong vòng 1 giờ đồng hồ sau khi thức dậy vào mỗi ngày. Trị liệu ánh sáng tạo ra hiệu ứng tương tự như ánh sáng tự nhiên ngoài trời và có vẻ đã tạo nên những thay đổi về hoạt động hóa học ở não giúp cải thiện tâm trạng của bệnh nhân.
Trị liệu ánh sáng là một trong những phương pháp điều trị hàng đầu dành cho SAD khởi phát mùa thu. Trị liệu sẽ có tác dụng trong một vài ngày đến vài tuần và gây nên một vài tác dụng phụ. Nghiên cứu về trị liệu ánh sáng vẫn còn hạn chế, nhưng nó tỏ ra có hiệu quả cho phân lớn bệnh nhân trong việc giảm các triệu chứng SAD. Chúng tôi sẽ gợi ý cho các bạn đèn trị liệu ánh sáng từ Lanaform- một thương hiệu của Bỉ.

Đây là sản phẩm chất lượng cao đã dược kiểm nghiệm chống lại các triệu chứng rối loạn cảm xúc theo mùa và thiếu ánh sáng trong những tháng mùa thu và mùa đông. Đèn trị liệu mô phỏng các tia nắng mặt trời. Ánh sáng ấm áp này, không bị chói mắt, có ảnh hưởng tích cực đến tâm trạng của bạn nói chung và tinh thần của bạn nếu bạn phải chịu đựng những cơn buồn mùa đông do tiếp xúc hàng ngày trong những ngày tối. Đèn có thiết kế nhỏ gọn, rất tiện lợi giúp loại bỏ các tia UV và hồng ngoại để bảo vệ vùng da bị phơi nhiễm. Nó tiêu thụ năng lượng thấp, lý tưởng để sử dụng trên bàn làm việc.
Trước khi bạn mua một hộp đèn trị liệu, hãy hỏi ý bác sĩ để biết loại nào tốt nhất cho bạn, và tập làm quen với những tính năng và điều chỉnh của đèn để mua được một loại đèn chất lượng tốt vừa hiệu quả vừa an toàn. Đồng thời, hãy hỏi bác sĩ về cách sử dụng và thời điểm sử dụng hộp đèn trị liệu.

2, Thuốc
Một số bệnh nhân SAD có đáp ứng với thuốc chống trầm cảm, đặc biệt khi các triệu chứng đã nặng.
Thuốc chống trầm cảm phóng thích chậm bupropion có thể giúp ngăn ngừa các cơn trầm cẩm ở những bệnh nhân có tiền sử SAD. Những thuốc chống trầm cảm khác cũng thường được dùng để điều trị SAD.
Bác sĩ có thể cho chỉ định bắt đầu điều trị bằng một thuốc chống trầm cảm trước khi khởi phát các triệu chứng mỗi năm. Bác sĩ cũng có thể khuyến cáo bạn tiếp tục sử dụng thuốc chống trầm cảm thêm một thời gian sau khi các triệu chứng đã hết.

3, Trị liệu tâm lý
Trị liệu tâm lý, còn gọi điều trị bằng nói chuyện, là một lựa chọn khác để điều trị SAD. Một dạng trị liệu tâm lý gọi là trị liệu nhận thức hành vi có thể giúp bạn:
+ Nhận định và thay đổi những suy nghĩ tiêu cực và các hành vi khiến bạn cảm thấy tồi tệ hơn
+Học những cách lành mạnh để đối đầu với SAD, đặc biệt là việc hạn chế các hành vi nên tránh và lên lịch cho các hoạt động lành mạnh
+ Học cách kiểm soát căng thẳng

4, Kết nối tâm thần – cơ thể
Ví dụ về các kĩ thuật tâm thần – cơ thể bệnh nhân có thể chọn để đối đầu với SAD là:
+ Kĩ thuật thư giãn như yoga hoặc thái cực quyền
+ Thiềng
+ Tưởng tượng có hướng dẫn
+ Trị liệu bằng âm nhạc hoặc nghệ thuật